چرا بعضی مجرمان فکر میکنند قانون به آنها نمیرسد؟
زهرا عیدگاهی | کارشناسی ارشد روان شناسی شخصیت
انتشار ویدئوهای مردی که در لایو اینستاگرام زنان را مورد ضرب و شتم قرار میداد و با اطمینان میگفت «پلیس هیچ کاری نمیتواند بکند»، افکار عمومی را به شدت تحت تأثیر قرار داد. بسیاری از مردم این سوال را مطرح کردند که چگونه یک فرد میتواند با این میزان اطمینان، رفتار خشونتآمیز خود را به صورت زنده برای هزاران نفر نمایش دهد. هرچند رسیدگی به این پرونده بر عهده دستگاه قضایی است، اما از نگاه روانشناسی هم این رفتار قابل بررسی است. چنین افرادی معمولاً تنها به دنبال آسیب رساندن نیستند، بلکه الگوهای فکری و شخصیتی خاصی دارند که باعث میشود خود را فراتر از قانون تصور کنند. دستگیری این فرد نشان داد که میان تصور یک مجرم از واقعیت و آنچه در عمل رخ میدهد، فاصله زیادی وجود دارد. در ادامه چند نکته را باهم مرور میکنیم:
1 توهم مصونیت از قانون
وقتی فرد چند بار رفتار خلاف قانون انجام میدهد و با پیامد فوری روبهرو نمیشود، ممکن است به این باور برسد که هیچکس توان برخورد با او را ندارد. این خطای ذهنی باعث میشود احساس شکستناپذیری پیدا کند و تصور کند همیشه از مجازات فرار خواهد کرد. همین باور، احتمال تکرار رفتارهای پرخطر را افزایش میدهد.
2 نیاز شدید به دیده شدن
برای بعضی از افراد، دیده شدن از هر چیزی مهمتر است. شبکههای اجتماعی این امکان را فراهم کردهاند که حتی رفتارهای خشونتآمیز هم در مدت کوتاهی هزاران بیننده پیدا کنند. اگر فرد از این توجه احساس رضایت کند، ممکن است برای حفظ آن، رفتارهای افراطیتری انجام دهد. در چنین شرایطی، شهرت حتی اگر منفی باشد، به یک پاداش روانی تبدیل میشود.
3 خشونت، پوششی برای ضعفهای درونی
افرادی که دیگران را تحقیر می کنند یا آزار میدهند، همیشه انسانهای قدرتمندی نیستند. در بسیاری از موارد، خشونت راهی برای پنهان کردن احساس ضعف، ناکامی یا ناتوانی در مدیریت هیجانهاست. این افراد به جای حل مشکلات خود، تلاش میکنند با ترساندن دیگران احساس قدرت کنند؛ احساسی که معمولاً موقتی و ناپایدار است.
4 تصور اشتباه درباره فضای مجازی
بعضی از افراد گمان میکنند اگر جرمی را در فضای مجازی انجام دهند، شناسایی نخواهند شد. در حالی که تصاویر، ویدئوها، گزارش کاربران و ردپای دیجیتال، شناسایی مجرمان را آسانتر از گذشته کرده است. دستگیری این فرد نشان داد که فضای مجازی هم بخشی از جامعه است و قانون در آن نیز اجرا میشود.
5 تأثیر این رفتارها بر جامعه
خشونت علیه زنان فقط به قربانی آسیب نمیزند، بلکه احساس امنیت را در کل جامعه کاهش میدهد. انتشار مکرر چنین تصاویر و ویدئوهایی میتواند اضطراب، ترس و احساس ناامنی را افزایش دهد. همچنین اگر با این رفتارها برخورد قاطع صورت نگیرد، ممکن است برخی افراد تصور کنند خشونت رفتاری عادی یا بدون پیامد است.
6 اهمیت پاسخ قانونی و اجتماعی
برخورد قانونی با چنین رفتارهایی فقط برای مجازات یک فرد نیست، بلکه پیامی روشن به جامعه میدهد که هیچکس فراتر از قانون نیست. در کنار اجرای قانون، آموزش مهارتهای کنترل خشم، احترام به حقوق دیگران، مسئولیتپذیری و افزایش سواد رسانهای نیز میتواند از شکلگیری رفتارهای مشابه پیشگیری کند.
پایان یک توهم
این پرونده نشان میدهد که اعتماد به نفس کاذب، نیاز افراطی به جلب توجه و احساس مصونیت از قانون، میتواند فرد را به سمت رفتارهای خشونتآمیز سوق دهد. از نگاه روانشناسی، کسانی که قدرت خود را در ترساندن و آسیب رساندن به دیگران جستوجو میکنند، در واقع با خطاهای شناختی و مشکلاتی در مدیریت هیجان و احساسات روبهرو هستند. دستگیری این فرد یادآور این واقعیت است که قانون، هرچند با فاصله زمانی، مسیر خود را طی میکند و رفتارهای خشونتآمیز بدون پاسخ نمیماند. در کنار برخورد قضایی، افزایش آگاهی عمومی، آموزش احترام به کرامت انسانها و تقویت مسئولیتپذیری اجتماعی میتواند نقش مهمی در کاهش خشونت و افزایش احساس امنیت در جامعه داشته باشد.
1 توهم مصونیت از قانون
وقتی فرد چند بار رفتار خلاف قانون انجام میدهد و با پیامد فوری روبهرو نمیشود، ممکن است به این باور برسد که هیچکس توان برخورد با او را ندارد. این خطای ذهنی باعث میشود احساس شکستناپذیری پیدا کند و تصور کند همیشه از مجازات فرار خواهد کرد. همین باور، احتمال تکرار رفتارهای پرخطر را افزایش میدهد.
2 نیاز شدید به دیده شدن
برای بعضی از افراد، دیده شدن از هر چیزی مهمتر است. شبکههای اجتماعی این امکان را فراهم کردهاند که حتی رفتارهای خشونتآمیز هم در مدت کوتاهی هزاران بیننده پیدا کنند. اگر فرد از این توجه احساس رضایت کند، ممکن است برای حفظ آن، رفتارهای افراطیتری انجام دهد. در چنین شرایطی، شهرت حتی اگر منفی باشد، به یک پاداش روانی تبدیل میشود.
3 خشونت، پوششی برای ضعفهای درونی
افرادی که دیگران را تحقیر می کنند یا آزار میدهند، همیشه انسانهای قدرتمندی نیستند. در بسیاری از موارد، خشونت راهی برای پنهان کردن احساس ضعف، ناکامی یا ناتوانی در مدیریت هیجانهاست. این افراد به جای حل مشکلات خود، تلاش میکنند با ترساندن دیگران احساس قدرت کنند؛ احساسی که معمولاً موقتی و ناپایدار است.
4 تصور اشتباه درباره فضای مجازی
بعضی از افراد گمان میکنند اگر جرمی را در فضای مجازی انجام دهند، شناسایی نخواهند شد. در حالی که تصاویر، ویدئوها، گزارش کاربران و ردپای دیجیتال، شناسایی مجرمان را آسانتر از گذشته کرده است. دستگیری این فرد نشان داد که فضای مجازی هم بخشی از جامعه است و قانون در آن نیز اجرا میشود.
5 تأثیر این رفتارها بر جامعه
خشونت علیه زنان فقط به قربانی آسیب نمیزند، بلکه احساس امنیت را در کل جامعه کاهش میدهد. انتشار مکرر چنین تصاویر و ویدئوهایی میتواند اضطراب، ترس و احساس ناامنی را افزایش دهد. همچنین اگر با این رفتارها برخورد قاطع صورت نگیرد، ممکن است برخی افراد تصور کنند خشونت رفتاری عادی یا بدون پیامد است.
6 اهمیت پاسخ قانونی و اجتماعی
برخورد قانونی با چنین رفتارهایی فقط برای مجازات یک فرد نیست، بلکه پیامی روشن به جامعه میدهد که هیچکس فراتر از قانون نیست. در کنار اجرای قانون، آموزش مهارتهای کنترل خشم، احترام به حقوق دیگران، مسئولیتپذیری و افزایش سواد رسانهای نیز میتواند از شکلگیری رفتارهای مشابه پیشگیری کند.
پایان یک توهم
این پرونده نشان میدهد که اعتماد به نفس کاذب، نیاز افراطی به جلب توجه و احساس مصونیت از قانون، میتواند فرد را به سمت رفتارهای خشونتآمیز سوق دهد. از نگاه روانشناسی، کسانی که قدرت خود را در ترساندن و آسیب رساندن به دیگران جستوجو میکنند، در واقع با خطاهای شناختی و مشکلاتی در مدیریت هیجان و احساسات روبهرو هستند. دستگیری این فرد یادآور این واقعیت است که قانون، هرچند با فاصله زمانی، مسیر خود را طی میکند و رفتارهای خشونتآمیز بدون پاسخ نمیماند. در کنار برخورد قضایی، افزایش آگاهی عمومی، آموزش احترام به کرامت انسانها و تقویت مسئولیتپذیری اجتماعی میتواند نقش مهمی در کاهش خشونت و افزایش احساس امنیت در جامعه داشته باشد.