چطور خلاقیت کودک را شکوفا کنیم؟
خلاقیت ویژگی نیست که فقط نصیب بعضی از کودکان شود، همه کودکان ظرفیت خلاق بودن دارند و نوع رفتار والدین و مربیان میتواند این توانایی را تقویت یا تضعیف کند. خلاقیت هم فقط نقاشی، موسیقی یا کارهای هنری نیست! وقتی کودک راه تازهای برای حل یک مسئله پیدا میکند، چیزی را تعمیر میکند، غذایی درست میکند یا از زاویهای متفاوت به یک اتفاق نگاه میکند، در حال خلاقیت است. به این نکتهها توجه کنید:
کمتر قالبگیری کنید
یکی از موانع خلاقیت، اصرار بزرگسالان بر این است که کودک دقیقاً مطابق انتظار آنها رفتار کند. وقتی کودک مدام با الگوهای از پیش تعیینشده، مقایسه و تقلید روبهرو باشد، فرصت کمتری برای تجربه کردن و یافتن مسیر خودش خواهد داشت. به جای اینکه همیشه بگوییم «این کار را اینطور انجام بده»، اجازه بدهیم راه خودش را امتحان کند، حتی اگر نتیجه با تصور ما متفاوت باشد.
کودک را با برچسب تعریف نکنید
«باهوش»، «تنبل»، «خجالتی»، «نامرتب» و حتی «هنرمند» برچسبهایی هستند که میتوانند تصویری ثابت از کودک بسازند. بهتر است به جای تعریف کودک با یک صفت، تلاش و علاقه او را ببینیم. مثلاً بگوییم: «دیدم برای حل این مسئله راههای مختلفی را امتحان کردی.» این نگاه، فضای بیشتری برای تجربه و رشد ایجاد میکند.
پشتکاری اش را تحسین کنید
خلاقیت همیشه با یک ایده درخشان شروع نمیشود. گاهی کودک باید چند بار شکست بخورد، مسیرش را تغییر دهد و دوباره تلاش کند. بنابراین به جای تمرکز صرف بر نتیجه، تلاش و استمرار او را تحسین کنید. پشتکاری به کودک کمک میکند ایدههایش را دنبال کند و از نخستین دشواری دست نکشد.
به «چرا»ها جواب آماده ندهید
وقتی کودک سؤال میکند، لازم نیست همیشه پاسخ نهایی را در اختیارش بگذاریم. گاهی یک سؤال دیگر مطرح کنیم: «خودت چی فکر میکنی؟» یا «چه راه دیگهای میتونه جواب بده؟» این کار استقلال فکری را تقویت میکند و به کودک یاد میدهد برای پیدا کردن پاسخ، به ذهن خودش هم اعتماد کند.
فضایی امن برای خود واقعی کودک بسازید
کودک برای خلاق بودن باید احساس کند لازم نیست همیشه نقش خاصی بازی کند یا مطابق انتظار دیگران باشد. تقویت صداقت، پذیرش تواناییهای متفاوت و پرهیز از این تصور که فقط بعضی افراد میتوانند موفق یا خلاق باشند، به کودک کمک میکند تواناییهای بالقوه خود را جدیتر بگیرد.
برای پرورش خلاقیت لازم نیست اسباببازیهای گرانقیمت یا کلاسهای متعدد فراهم کنیم، همین که کمتر دستور بدهیم، بیشتر گوش کنیم و به کودک فرصت بدهیم خودش فکر کند، تجربه کند و راه خودش را بیابد، شروع مسیر درست است.
کمتر قالبگیری کنید
یکی از موانع خلاقیت، اصرار بزرگسالان بر این است که کودک دقیقاً مطابق انتظار آنها رفتار کند. وقتی کودک مدام با الگوهای از پیش تعیینشده، مقایسه و تقلید روبهرو باشد، فرصت کمتری برای تجربه کردن و یافتن مسیر خودش خواهد داشت. به جای اینکه همیشه بگوییم «این کار را اینطور انجام بده»، اجازه بدهیم راه خودش را امتحان کند، حتی اگر نتیجه با تصور ما متفاوت باشد.
کودک را با برچسب تعریف نکنید
«باهوش»، «تنبل»، «خجالتی»، «نامرتب» و حتی «هنرمند» برچسبهایی هستند که میتوانند تصویری ثابت از کودک بسازند. بهتر است به جای تعریف کودک با یک صفت، تلاش و علاقه او را ببینیم. مثلاً بگوییم: «دیدم برای حل این مسئله راههای مختلفی را امتحان کردی.» این نگاه، فضای بیشتری برای تجربه و رشد ایجاد میکند.
پشتکاری اش را تحسین کنید
خلاقیت همیشه با یک ایده درخشان شروع نمیشود. گاهی کودک باید چند بار شکست بخورد، مسیرش را تغییر دهد و دوباره تلاش کند. بنابراین به جای تمرکز صرف بر نتیجه، تلاش و استمرار او را تحسین کنید. پشتکاری به کودک کمک میکند ایدههایش را دنبال کند و از نخستین دشواری دست نکشد.
به «چرا»ها جواب آماده ندهید
وقتی کودک سؤال میکند، لازم نیست همیشه پاسخ نهایی را در اختیارش بگذاریم. گاهی یک سؤال دیگر مطرح کنیم: «خودت چی فکر میکنی؟» یا «چه راه دیگهای میتونه جواب بده؟» این کار استقلال فکری را تقویت میکند و به کودک یاد میدهد برای پیدا کردن پاسخ، به ذهن خودش هم اعتماد کند.
فضایی امن برای خود واقعی کودک بسازید
کودک برای خلاق بودن باید احساس کند لازم نیست همیشه نقش خاصی بازی کند یا مطابق انتظار دیگران باشد. تقویت صداقت، پذیرش تواناییهای متفاوت و پرهیز از این تصور که فقط بعضی افراد میتوانند موفق یا خلاق باشند، به کودک کمک میکند تواناییهای بالقوه خود را جدیتر بگیرد.
برای پرورش خلاقیت لازم نیست اسباببازیهای گرانقیمت یا کلاسهای متعدد فراهم کنیم، همین که کمتر دستور بدهیم، بیشتر گوش کنیم و به کودک فرصت بدهیم خودش فکر کند، تجربه کند و راه خودش را بیابد، شروع مسیر درست است.