باورهای نادرست و ترس ازجراحی‌های سنگین سال‌هاست که داوطلبان اهدای سلول‌های بنیادی را دچارتردید می‌کند. پیشرفت‌های پزشکی مدرن نشان می‌دهدکه امروزبخش عمده این فرآیند نجات‌بخش، بدون بیهوشی، بدون جراحی ودرشرایطی کاملاً مشابه یک اهدای خون سرپایی انجام می‌گیرد.



اهدای سلول بنیادی اصلاً یعنی چه؟
سلول‌های بنیادی خون‌ساز،کارخانه‌های اصلی سازنده گلبول‌های سفید، قرمز وپلاکت‌ها دربدن هستند. هنگامی که یک بیمارمبتلا به سرطان خون(مانند لوسمی یا لنفوم) یا اختلالات خونی حاد تحت دوره‌های سنگین شیمی‌درمانی وپرتودرمانی قرارمی‌گیرد،این سلول‌های حیاتی دربدنش تخریب می‌شوند. پیوند سلول‌های بنیادی سالم درواقع یک شروع دوباره برای سیستم خون‌سازی ودفاعی بدن بیماراست که می‌تواند شانس بقا راچند برابر کند.
پشت درهای اتاق اهدا چه می‌گذرد؟
برخلاف این تصورعمومی که اهدا مساوی با جراحی مغزاستخوان است، حدود۹۰درصد اهدای سلول های بنیادی درمراکزپیشرو جهانی ازطریق خون محیطی (PBSC) انجام می‌شود.دراین روند، اهداکننده چند روز قبل دارویی به نام «فیلگراستیم» دریافت می‌کند تا سلول‌های بنیادی ازمغزاستخوان به داخل جریان خون آزاد شوند.
درروزاهدا، فرد روی صندلی راحتی می‌نشیند؛خون ازیک بازو خارج شده، وارد دستگاه جداسازی موسوم به «آفرزیس» می‌شود، سلول‌های بنیادیِ لازم جدا می‌گردند وتمام اجزای دیگرخون بلافاصله به بدن بازگردانده می‌شود. این روند حدود
۴ تا۶ ساعت زمان می‌برد وفرد همان روز بدون نیاز به بستری شدن راهی منزل می‌شود. روش قدیمی‌تر برداشت مستقیم ازاستخوان لگن تحت بیهوشی امروزه تنها در۱۰درصد موارد و با توجه به ضرورت‌های بالینی خاص بیماربه کارگرفته می‌شود.
آیا این کاردرد یا خطری برای ما دارد؟
اهدای سلول‌های بنیادی فرآیندی بسیارایمن محسوب می‌شود وعوارض شدید درآن زیریک درصد است. در روزهای دریافت دارو، ممکن است دردهای موقت عضلانی، سردرد یا نشانه‌هایی شبیه آنفلوآنزا بروزکندکه ظرف مدت کوتاهی ناپدید می‌شوند. همچنین سلول‌های برداشت ‌شده طی چند هفته کاملاً توسط بدن بازسازی می‌شوند؛ بنابراین اهداکننده دچارافت سیستم ایمنی،کم‌خونی یا ضعف بدنی پایدارنخواهد شد.
پیدا کردن اهداکننده؛پیدا کردن یک سوزن درانبارکاه!
بزرگ‌ترین چالش درمسیر پیوند، یافتن نمونه سازگارژنتیکی(مارکرهای (HLA میان اهداکننده و بیماراست، نه تشابه گروه خونی. این پروتئین‌های شناسایی سیستم ایمنی تنوع ژنتیکی بالایی دارند و ممکن است درمیان میلیون‌ها نفر،تنها یک یا دوداوطلب با بیمارهم‌خوانی داشته باشند.(درایران، مرکز پذیره‌نویسی«سپاس»زیرنظر سازمان انتقال خون بستری مطمئن فراهم کرده تا افراد داوطلب ۱۸تا ۳۵یا۴۰سال با انجام یک آزمایش اولیه ساده دراین بانک ژنتیکی عضو شوند.)
ازاین پس چطور به این موضوع نگاه کنیم؟
ترس ازناشناخته‌ها نباید مانع نجات زندگی یک انسان شود. ثبت‌نام دربانک اهداکنندگان به معنای جراحی فوری نیست؛شما صرفاً یک کارت شناسایی ژنتیکی برای نجات یک انسان ثبت می‌کنید وتنها درصورت کشف تطابق، برای یک اقدام سرپایی وکم‌عارضه فراخوانده می‌شوید. عضویت داوطلبانه دراین سامانه‌ها ساده‌ترین وانسانی‌ترین گامی است که می‌توان برای بیماران چشم‌انتظار برداشت.